Πεντάλοφος Κοζάνης. Στο χωριό των «πελεκάνων»

Το μεγαλύτερο μαστοροχώρι της Μακεδονίας

Το μεγαλύτερο μαστοροχώρι της Μακεδονίας βρίσκεται στο νότιο τμήμα του Βοΐου, κτισμένο αμφιθεατρικά ανάμεσα στις κορφές Γκραντίσκα και Ρουμάνι και πολύ κοντά στο σημείο όπου συναντιούνται οι νομοί Κοζάνης, Καστοριάς και Γρεβενών. Βρίσκεται στη δυτική άκρη του νομού Κοζάνης και όλη η περιοχή διαθέτει απίστευτο φυσικό κάλλος. Επειδή ενδέχεται να γίνει κάποιο λάθος, να ξέρετε πως υπάρχουν άλλοι 3 Πεντάλοφοι (τόσους ξέρω εγώ): Πεντάλοφος (Ποδολοβίτσα) στην Ακαρνανία, Πεντάλοφος (Πέτγα) στον Λαγκαδά Θεσσ/νίκης και Πεντάλοφος στην Ορεστιάδα του Εβρου.
Η Μεγ. Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια αναφέρει ότι επρόκειτο για μεγάλο χωριό και το 1928 αριθμούσε 1.708 κατοίκους.
«Χωρίον της επαρχίας Βοΐου (πρώην Ανασελίτσης) του νομού Κοζάνης, έδρα ομωνύμου κοινότητος. Εχει αστυνομικόν σταθμόν, ταχυδρομείον και τηλεφωνικόν γραφείον, ημιγυμνάσιον και δημοτικόν σχολείον. Λέγεται και Πετρόβουνον, πρότερον δε εκαλείτο Ζουπάνιον».
Ζουπάνι ή Ζιουπάνι πιθανόν προέρχεται από τη «ζιούνα», λέξη μάλλον σλάβικη, που σημαίνει το κάστανο με το αγκαθωτό του περίβλημα. Η περιοχή είναι κατάφυτη από καστανιές, ενώ κάθε Νοέμβριο γίνεται η γιορτή του κάστανου, που την αποκαλούν «Καστανοπάζαρο».
Παρόλο που η περιοχή κατοικείτο από τα αρχαία χρόνια, ο Πεντάλοφος δημιουργήθηκε στα τελευταία χρόνια του Βυζαντίου. Κατά την τουρκοκρατία, ήταν ένα κεφαλοχώρι της ΒΑ Πίνδου, με αμιγώς ελληνικό πληθυσμό που κατέφευγε στα δασωμένα και απομονωμένα μέρη του Βοΐου για καταφύγιο. Εγινε ιδιαίτερα γνωστό για τους μαστόρους του και ιδίως τους λιθοξόους (πελεκάνους), που δημιουργίες τους θα δείτε στο χωριό και στη γύρω περιοχή, αλλά και στο Πήλιο! Εκτός από τα περίπου 500 καλοδιατηρημένα διώροφα και τριώροφα πετρόκτιστα του χωριού, θα δείτε την τέχνη των μαστόρων στις εκκλησιές, στα καμπαναριά, στις βρύσες και στα γεφύρια. Και βέβαια τη Λότζια, την όμορφη κεντρική πλατεία.
Στον Ελληνοϊταλικό πόλεμο ο Πεντάλοφος αποτέλεσε το ορμητήριο του ελληνικού στρατού. Από εδώ πέρασε ο συντ/χης Δαβάκης, και ξεκινούσαν οι γυναίκες της Πίνδου φορτωμένες με πυρομαχικά στην ανηφόρα για το μέτωπο, μεταφέροντας και τους τραυματίες κατά την επιστροφή τους.
Το χωριό ήταν κοινότητα από την απελευθέρωση μέχρι τον περασμένο μήνα, οπότε υπήχθη στον Δήμο Βοΐου με έδρα τη Σιάτιστα, που απέχει 75 χλμ.
Πεντάλοφος Κοζάνης.