Προθεσμία αποποίησης κληρονομιάς από πρόσωπο που πάσχει από άνοια

Προθεσμία αποποίησης κληρονομιάς από πρόσωπο που πάσχει από ανοϊκή συνδρομή με σοβαρή έκπτωση των νοητικών λειτουργιών τύπου αλτσχάιμερ, το οποίο κατέστη κληρονόμος χωρίς να έχει τεθεί σε δικαστική συμπαράσταση κατά την διαδρομή της τετράμηνης προθεσμίας αποποίησης. Αγωγή δικαστικού συμπαραστάτη. Αποποίηση για πρόσωπο που στερείται δικαιοπρακτικής ικανότητας χωρίς να δοθεί η άδεια από το δικαστήριο δημιουργεί σχετική ακυρότητα δυνάμενη να προβληθεί από συγκεκριμένα πρόσωπα.

ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟ ΑΙΤΩΛΟΑΚΑΡΝΑΝΙΑΣ

ΠΑΡΑΛΛΗΛΗ ΕΔΡΑ ΜΕΣΟΛΟΓΓΙ

ΤΑΚΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ

Αριθμός Απόφασης 23/2025

ΤΟ ΠΟΛΥΜΕΛΕΣ ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟ ΑΙΤΩΛΟΑΚΑΡΝΑΝΙΑΣ

ΠΑΡΑΛΛΗΛΗ ΕΔΡΑ ΜΕΣΟΛΟΓΓΙ

Απόσπασμα της Απόφασης

[. . .]

ΙΙ] Αποδοχή-αποποίηση-πλασματική αποδοχή της κληρονομίας από πρόσωπο ανίκανο-υπό δικαστική συμπαράσταση:

Κατά την παράγραφο 1 εδάφιο α` του άρθρου 131 του ΑΚ, όπως ισχύει μετά την τροποποίησή του με το άρθρο 16 του Ν. 2447/1996, «Η δήλωση βούλησης είναι άκυρη αν κατά το χρόνο που έγινε, το πρόσωπο δεν είχε συνείδηση των πραττομένων του ή βρισκόταν σε ψυχική ή διανοητική ταραχή που περιόριζε αποφασιστικά τη λειτουργία της βούλησής του». Από τη διάταξη αυτή συνάγεται ότι η δήλωση είναι άκυρη, αν κατά τον χρόνο που έγινε, ο δηλών, από τις παραπάνω αιτίες δεν είχε συνείδηση των πράξεων ή λόγω ψυχικής ή διανοητικής διαταραχής, δεν είχε έλλογη κρίση, που να του επιτρέπει να προσδιορίζει ελεύθερα τη βούλησή του με λογικούς υπολογισμούς και βρισκόταν σε αδυναμία να διαγνώσει το περιεχόμενο και την ουσία της δικαιοπραξίας που επιχειρεί και τις συνέπειες που θα προκύψουν από αυτήν. Η ακυρότητα των δικαιοπραξιών του ανικάνου, λόγω ψυχικής ή διανοητικής διαταραχής, είναι απόλυτη, ώστε, οποιοσδήποτε έχει έννομο συμφέρον, να δύναται να την προσβάλλει. Κρίσιμος χρόνος για τη διανοητική κατάσταση του προσώπου είναι η στιγμή της δηλώσεως της βουλήσεως, γεγονότα δε προγενέστερα ή μεταγενέστερα από τα οποία εμμέσως μπορεί αυτή να συναχθεί, δεν είναι ουσιώδη. Ως ψυχική ή διανοητική διαταραχή που περιορίζει αποφασιστικά τη λειτουργία της βουλήσεως, νοείται κάθε διαταραχή που μειώνει σημαντικά την ικανότητα για αντικειμενικό έλεγχο της πραγματικότητας, όταν, δηλαδή, εξαιτίας της διαταραχής αυτής, αποκλείεται ο ελεύθερος προσδιορισμός της βουλήσεως με λογικούς υπολογισμούς. Οι ασθένειες που μπορούν να οδηγήσουν στην πιο πάνω διαταραχή είναι οι γνωστές ψυχώσεις, όπως η μανιοκατάθλιψη, η σχιζοφρένεια, οι παράνοιες, αλλά και οργανικοψυχικές παθήσεις, όπως η γεροντική άνοια, όταν από αυτήν προκαλείται μόνιμη διαταραχή της λειτουργίας του νου σε βαθμό που να αποκλείει την ύπαρξη λογικής κρίσης. Η απλή νοητική εξασθένιση, που συχνά συνοδεύει τη γήρανση, είναι φαινόμενο απολύτως φυσιολογικό και η επίκληση και απόδειξή της δεν δικαιολογεί, από μόνη της, ανικανότητα προς δικαιοπραξία. Κρίσιμος χρόνος για τη διανοητική κατάσταση του προσώπου είναι η στιγμή της δήλωσης βούλησης, γεγονότα δε προγενέστερα ή μεταγενέστερα, από τα οποία εμμέσως μπορεί αυτή να συναχθεί, δεν είναι ουσιώδη [ΑΠ 10/2023, Τράπεζα Νομικών Πληροφοριών ΝΟΜΟΣ].

H αποδοχή της κληρονομίας, πλην της πλασματικής, απαιτεί πλήρη δικαιοπρακτική ικανότητα κατά τις διατάξεις των άρθρων 127 επ.ΑΚ καθότι πρόκειται για δικαιοπραξία. Κατά τη διάταξη του άρθρου 1682 εδ.α ΑΚ σε κάθε περίπτωση στερητικής δικαστικής συμπαράστασης εφαρμόζονται αναλόγως οι διατάξεις περί επιτροπείας ανηλίκων. Συνεπώς κατά τη διάταξη του άρθρου 1625 ΑΚ δεν απαιτείται η τήρηση διατυπώσεων για την έγκυρη αποδοχή της κληρονομίας. Επειδή δε κατά τη διάταξη του άρθρου 1678 παρ.4 ΑΚ στην πλήρη στερητική δικαστική συμπαράσταση τυγχάνει εφαρμογής η διάταξη του άρθρου 1527 ΑΚ, κατά την οποία ο συμπαραστατούμενος σε καθεστώς πλήρους στερητικής δικαστικής συμπαράστασης αποδέχεται την κληρονομία με το ευεργέτημα της απογραφής. Αντίστοιχα η αποποίηση κληρονομίας ως μονομερής δικαιοπραξία απαιτεί πλήρη δικαιοπρακτική ικανότητα, ώστε επί ανίκανων προσώπων η δήλωση αποποίησης να γίνεται από το νόμιμο αντιπρόσωπό τους. Κατά τις διατάξεις των άρθρων 1625 παρ.1 αρ.1, 1678 παρ.2, 1682 ΑΚ όταν η αποποίηση αφορά σε πρόσωπο που τελεί σε δικαστική συμπαράσταση απαιτείται η άδεια του Δικαστηρίου και η γνωμοδότηση του εποπτικού συμβουλίου. Εάν δεν τηρηθούν οι ανωτέρω διατυπώσεις, η αποποίηση πάσχει από σχετική ακυρότητα, η οποία σύμφωνα με τα άρθρα 1528 και 1630 ΑΚ μπορεί να προταθεί από τον δικαστικό συμπαραστάτη, τον αποποιηθέντα, τους καθολικούς ή ειδικούς διαδόχους του. Στην περίπτωση της δικαστικής συμπαράστασης η επαγωγή της κληρονομίας και ο λόγος αυτής κρίνονται στο πρόσωπο του δικαστικού συμπαραστάτη. Εφόσον η προθεσμία για την αποποίηση έχει αρχίσει, αναστέλλεται για τους ίδιους λόγους που αναστέλλεται και η παραγραφή κατά τη διάταξη του άρθρου 1847 παρ.3 ΑΚ και ως εκ τούτου τυγχάνουν εφαρμογής τα άρθρα 255 επ.ΑΚ. Έτσι κατά το άρθρο 255 ΑΚ η προθεσμία για την αποποίηση αναστέλλεται εάν ο κληρονόμος από δικαιοστάσιο ή από λόγο ανωτέρας βίας εμποδίστηκε να ασκήσει την αξίωση του. Συνεπεία της αναστολής το χρονικό διάστημα που αυτή διήρκησε δεν υπολογίζεται στον χρόνο της παραγραφής σύμφωνα με το άρθρο 257 παρ.1 ΑΚ. Κατά τη διάταξη της παρ.2 του άρθρου 257 ΑΚ μετά το πέρας της αναστολής η παραγραφή συνεχίζεται αλλά σε καμία περίπτωση δεν ολοκληρώνεται πριν περάσουν έξι μήνες από τότε που έπαυσε η αναστολή. Επειδή δε η προθεσμία της αναστολής είναι τετράμηνη, δεν ισχύει η εξάμηνη προθεσμία του άρθρου 257 παρ.2 ΑΚ, αλλά η τετράμηνη, ήτοι η προθεσμία της αποποίησης δεν λήγει πριν από την παρέλευση τεσσάρων μηνών από την παύση της αναστολής και όχι έξι μηνών. Εάν ο κληρονόμος είναι ανίκανος ή περιορισμένα ικανός για δικαιοπραξία η προθεσμία αποποίησης τρέχει και κατά αυτού. Ως εκ τούτου εάν ο κληρονόμος είναι ανίκανος προς δικαιοπραξία και δεν έχει νόμιμο αντιπρόσωπο κατά τη τετράμηνη προθεσμία αποποίησης θα εφαρμοστεί το άρθρο 258 παρ.2 εδ.α ΑΚ, η δε προθεσμία αποποίησης δεν συμπληρώνεται πριν από τη πάροδο εξαμήνου αφότου ο κληρονόμος έγινε απεριόριστα ικανός ή απέκτησε δικαστικό συμπαραστάτη [ βλ. Κρουσταλά Αικατερίνη, ΑΕΜ 1010, Διπλωματική Εργασία με θέμα «Αποδοχή και Αποποίηση κληρονομίας», 01ος/2020, ΑΠΘ, Νομική Σχολή, ΠΜΣ, Αστικού, Αστικού Δικονομικού και Εργατικού Δικαίου, ιδίως σελ.27, 53, 68, επίσης και ΕφΠειρ 2/2025, Τράπεζα Νομικών Πληροφοριών ΝΟΜΟΣ, σχετικά με την αποποίηση της κληρονομίας όσον αφορά ανήλικο].

[. . .]

Το πλήρες κείμενο της απόφασης 23/2025 του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αιτωλοακαρνανίας

Δημοσιεύτηκε στον Οδηγό του Πολίτη (https://www.odigostoupoliti.eu)